1 listopada 2009
Stare Miasto zostało założone na skarpie, nad brzegiem dopływu Wisły, rzeczki Kamionki. Tuż obok zamku książąt mazowieckich wzniesionego kilka lat wcześniej w miejscu najstarszej części obecnego Zamku Królewskiego, na północ od wsi Warszawa. Początki Starego Miasta sięgają XIII wieku kiedy to otoczone było wałem ziemnym, który pod koniec XIV wieku został zastąpiony murem obronnym. Owy mur ciągnął się od skarpy wiślanej na zachód, wzdłuż dzisiejszej ulicy Podwale do Piekarskiej, następnie obok kościoła św. Marcina aż do zamku. Powszechnie uważa się, że założycielem miasta był Bolesław II, książę mazowiecki i płocki. Z uwagi na korzystne położenie, na szlaku handlowym znad Morza Czarnego ku Bałtykowi, osiedlili się w Starej Warszawie głównie bogaci kupcy. Co ciekawe, szczątki warszawskiego odcinka owej drogi handlowej to dzisiejsza ulica Świętojańska, Rynku i Nowomiejska. W środku miasta znajdował się plac w kształcie prostokąta, przy którym zamieszkało czterdziestu najbogatszych osadników. Każdy z nich posiadał działkę o szerokości dziewięciu m i długości trzydziestu pięciu metrów. Taki kształt parceli zapewniał pomieszczenie na niewielkim terenie znacznej liczby przylegających do siebie domów. Kamieniczki tam wybudowane były wąskie, jedno lub dwupiętrowe, ze stromymi schodami i dwuspadowymi dachami. Z początku były one drewniane, ale po pożarach w późniejszych latach przybywało murowanych (w roku 1564 było ich już 486). W 1607, po kolejnym wielkim pożarze, został wydany zakaz budowania w obrębie murów obronnych drewnianych domów, zaś całe miasto miało powierzchnię ok. 10 hektarów, dwa place targowe, dwanaście ulic i około 170 domów. Wkrótce po założeniu miasta wzniesiono kościół parafialny pod wezwaniem św. Jana (dzisiejsza katedra), zaś przy Rynku pod numerem 19 mieszkał wójt, który zarządzał miastem początkowo samodzielnie, a w kolejnych latach wraz z Radą Miejską, która urzędowała w Ratuszu.
W roku 1413 kiedy książę Janusz zdecydował o ustanowieniu Starej Warszawy swoją główną siedzibą, a zarazem stolicą księstwa mazowieckiego, rozpoczął się intensywny rozwój tegoż grodu. Miasto otrzymało podwójną linię murów, zbudowano także baszty oraz wykopano fosę. Do środka można było się dostać jedną z dwóch bram, Krakowską (przeznaczoną przede wszystkim dla Dworzan) i Nowomiejską. Ale także od strony Wisły furtkami dla pieszych znajdującymi się u wylotu dzisiejszej ulicy Celnej i Kamiennych Schodków. W okolicy Bramy Krakowskiej stał budynek zwany Dworem Wielkim (aktualnie jest to najstarsza część Zamku Królewskiego) będący siedzibą księcia.